Een ogenblik geduld a.u.b.

Duurzaamheid

Velen denken bij duurzaamheid primair aan klimaatverandering en duurzame energie, aan de uitputting van veel grondstoffen, aan vervuiling, het grootschalig kappen van bossen en de ecologische effecten daarvan. Anderen betrekken daar ook aspecten van het welzijn van de mens bij. De afgelopen decennia zijn honderden definities van duurzaamheid gegeven. Wij hebben ons werk gebaseerd op de definitie die de Commissie Brundtland al in 1987 presenteerde en die we voor alle duidelijkheid hebben uitgebreid met een derde zin:

Een duurzame samenleving is een samenleving

  • waarin ieder kan voorzien in zijn of haar behoeften,
  • die zorgdraagt dat ook toekomstige generaties in hun behoeften kunnen voorzien,
  • en waarbij ieder de mogelijkheid heeft om zich in vrijheid te ontwikkelen, binnen een stabiele samenleving, in harmonie met zijn of haar omgeving.

Daarin komt duidelijk tot uitdrukking dat het gaat om drie elementen:

  • het welzijn van de mens
  • het welzijn van de omgeving: milieu en natuur
  • het welzijn van de economie

Niet alle drie elementen zijn gelijkwaardig. Het welzijn van de mens en het welzijn van zijn omgeving zijn de doelen die we willen bereiken. Het welzijn van de economie is geen doel op zichzelf, maar een middel om de beide doelen van welzijn van de mens en van zijn omgeving te bereiken.

Streven naar een hoog niveau van welzijn van de mens zonder tevens te zorgen voor een hoog niveau van welzijn van zijn omgeving is een doodoplopende weg. Het omgekeerde is evenmin zinvol, althans bezien vanuit het perspectief van de mens.

Welzijn van mens en maatschappij hand-in-hand met welzijn van milieu en natuur

Natuurlijk streven we naar een hoog niveau van welzijn van de mens en van de maatschappij waarin hij (v/m) leeft. Het kan echter zijn dat we op een punt komen dat we heel hardhandig moeten constateren dat we niet verder kunnen. Wat blijkt? Het welzijn van de omgeving van de mens – natuur en milieu – heeft geen gelijke tred kunnen houden met de vooruitgang van het welzijn van de mens.

Sterker nog , het is heel goed denkbaar dat het welzijn van de omgeving van de mens juist achteruit is gegaan. Er zijn nu al tal van wetenschappelijke studies die aanleiding geven tot die conclusie en laten zien dat we zelfs al een aantal ‘tipping points’ hebben overschreden en daarmee onze omgeving onherstelbare schade hebben toegebracht.

Dat betekent dat we – wereldwijd – niet langer moeten dralen en uitvluchten moeten verzinnen, maar de ontwikkeling naar een echt duurzame wereld gezamenlijk moeten aanpakken. Nu. Ook in Nederland en misschien wel vooral binnen gemeenten in Nederland. Wie zong ooit dat mooie lied Vluchten kan niet meer, geschreven door Annie M.G. Schmidt?

Blijvende vooruitgang is alleen mogelijk als we de ontwikkeling naar welzijn van de mens gelijk op laten gaan met ontwikkeling naar welzijn van de omgeving van de mens. Dat is een enorme uitdaging. Het is ook een kans.

Als we het begrip duurzaamheid goed op ons laten inwerken, realiseren we ons dat het gaat om vier basisprincipes:

  1. solidariteit binnen een generatie, tussen alle mensen die nu leven
  2. solidariteit met toekomstige generaties, die niet minder recht hebben op een goed bestaan dan wij en die we niet met mogen opschepen met een uitgeputte en vervuilde aarde
  3. ecologische grenzen die aangeven dat we moeten leven binnen de grenzen van wat de aarde kan verdragen
  4. het voorzorgsprincipe, dat wil zeggen dat als we onvoldoende kennis en informatie hebben, we moeten zorgen aan de veilige kant te blijven, zodat er geen onomkeerbare schade kan ontstaan.

Duurzaamheid is geen modeverschijnsel. Duurzaamheid raakt ons allen en vraagt dus actie van ons allen.